Mguitar's Weblog

واحد پول ایران در دوره ناصری تومان و عبارت از یک اشرفی به وزن هیجده نخود یا سه ربع مثقال طلا و عیار آن یک در ده بوده است . تومان لغت ترکی و به معنی ده هزار است و به همین جهت اشرفی را تومانی هم می گفتند . تومان به ده قسمت تقسیم میشده است و پول های نقره ای به وزن یک مثقال و همان عیار ده در صد که هر یک از آن ها یک هزار می نامیدند ، اعشار تومان بود . در دوران سلطنت فتحعلیشاه و ناصرالدین شاه قاجار که زیادتر از سی سال سلطنت کردند و خسرو صاحب قران را بر سایر القاب خود افزودند و سکه های السلطان صاحبقران زدند ، سبب شد این پول های یک هزاری بسکه ی صاحبقران و بالاخره به قران معروف شود ولی در محاسبات دولتی همان یک هزار ، دو هزار تا نه هزار مصطلح بود و عامه یکقران ، دو قران و تا نه قران می گفتند . بلژیکی ها که ابتدا در دوره مظفرالدین شاه در گمرک و بعد از مشروطه در مالیه هم وارد شدند برای زیاد کردن رقم عایدات و نزدیکی تلفظ قران به فرانک ، واحد حساب خود را تغییر دادند و قران را واحد پول قرار دادند و تومان چون اشرفی که نماینده ی آن بود کم شده بود و قیمتش هم به دو سه تومان رسیده بود از اصطلاح مالی کشور خارج شد . در عهد پهلوی ریال به جای قران قرار گرفت در صورتی که تومان وقران هنوز هم از دهن به دهن گشتن نیفتاده بود . پولهای نقره ای و مسی خردتر از قران هم برای خرده معاملات رایج بوده و سکه های نقره ای نصف و ربع و سبع یک هزار که به ده شاهی و پنج شاهی و شاهی سفید موسوم بود که از حیث وزن و عیار با نصف و ربع و سبع قران مطابقت می کرد . گذشته از این پول های خرد نقره ، پول های مسی به قیمت یک شاهی و نیم شاهی هم بود که از حیث وزن خیلی سنگین بود . شرح زندگانی من نوشته ی عبداله مستوفی